HAKLARINI BİLEN VE SAVUNAN İŞÇİ OL! GEBELİK HAKKI ve KANUNLARI

İş hayatında yasalar ve yönetmelikler bazı çalışanlara yönelik pozitif ayrımcılık gözeterek özel düzenlemelere gitmektedir. Kadın işçilere yönelik gerçekleştirilen birçok özel düzenleme mevcuttur. Özellikle de gebelik halinde olan işçiler için çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve onlara tanınan korumacı mevzuat hükümleri, sadece çalışma hayatı için değil ülkenin ve toplumun yararı için de gereklidir. 

Çalışan gebelik durumu kesinleştiğinde, bu durumu işverene bildirme yükümlüğü bulunmaktadır. İşveren de gebe çalışanı için iş sağlığı ve güvenliği açısından gerekli görülen düzenlemeler ve önlemler varsa bunları gerçekleştirmekle yükümlüdür.

Hamile İşçilerin Çalışma Süreleri

Hamile işçilerin çalışma süreleri ile ilgili düzenlemeye “Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik” hükümlerinde yer verilmiştir:

Çalışma saatleri

MADDE 9 – (1) Gebe veya emziren çalışan günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz”.

4857 sayılı İş Kanunu, çalışma sürelerini haftalık olarak belirlemiştir, fakat gebe çalışanlar için günlük çalışma süresi limiti bu yönetmelik maddesi ile getirilmiştir.

Gebe işçi günlük çalışmasını, 7,5 saatten fazla gerçekleştiremez.

İşverenin Eşit Davranma Yükümlülüğü

Öncelikle işveren, gebe işçilere, biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılan sebepler hariç olmak üzere, gebe olması nedeniyle farklı işlem uygulayamaz.

“Eşit davranma ilkesi Madde 5

İşveren, biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça, bir işçiye, iş sözleşmesinin yapılmasında, şartlarının oluşturulmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde, cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapamaz.”

Burada bahsedilen farklı işlem çalışanın gebe olmasından kaynaklı olarak diğer çalışanlara uygulanmayan bazı negatif ayrımcılıkların yapılmış olmasıdır. Örneğin gebe işçinin günlük 7,5 saatten fazla çalıştırılmaması esasına uygun hareket eden bir işyeri, gebe işçinin bu sebeple çalışamadığı süreleri karşılamak için, işyerinde cumartesi çalışması olmadığı halde gebe işçisini cumartesi çalışmaya zorlaması negatif bir ayrımcılık olacaktır. Bu aynı zamanda gebe işçinin çalışma şartlarında esaslı bir değişiklik olarak da değerlendirilebilir.

Hamilelik süresince Kullanılacak İzinler

  • Doktor Kontrolleri

Gebelik durumunda kullanılacak izinler 4857 sayılı iş Kanunu ve bağlı yönetmeliklerde bildirilmiştir. İşveren gebe işçisine,  gebeliği boyunca gideceği periyodik doktor kontrolleri için ücretli izin vermek zorundadır. Doktor kontrolleri için izinli olan gebe işçinin, bu sebeple ücretinden bir kesinti yapılamaz.

  • Gebelikte Ücretsiz İzin

Doktorun sağlık raporu ile gerekli gördüğü durumlarda gebe işçinin daha hafif işlerde çalıştırılmalıdır. Bu değişiklikten dolayı işçinin ücreti azaltılamaz. Hafif işte çalışması gereken gebe işçinin, daha hafif bir işe aktarılması mümkün değilse, işçinin talep etmesi durumunda İş Kanunu hükümleri çerçevesinde ücretsiz izin verilir.

  • Doğum Raporu

Gebe işçi, doğumdan önce 8 hafta, doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta analık hali nedeniyle çalıştırılamazlar. Bu sürelerde işçi istirahatlidir. Gebeliğin ikiz, üçüz gibi çoğul olması durumunda doğumdan önceki süreye 2 hafta eklenir.

Kadın işçi, sağlık durumunun çalışmaya elverişli olduğunu doktor raporu ile belgelerse gebeliğinin 37. Haftasına kadar çalışmaya devam edebilir. Bu durumda doğum öncesindeki kullanılmayan izin hakkı doğum sonrası süreye eklenir.

Gece Çalışma Koşulları

Gece çalışması, 20:00 – 06:00 saatleri arasında yapılan çalışmalardır. Çalışmanın büyük bir bölümü belirtilen bu saatlere denk geldiğinde çalışma gece çalışması kabul edilecektir.

Gebe kadınlar, gebe olduklarının doktor raporu ile tespitinin ardından gebeyken gece çalışması yapamazlar. Doğumun ardından ise 1 yıl boyuna gece vardiyasında/postasında çalıştırılamazlar. Bu süre iş yeri hekimi raporu ile 6 ay daha uzatılabilmektedir.

Kadın işçi doğum sonrası ücretsiz izin alabilir mi?

Talebi üzerine kadın işçiye, 16 haftalık sürenin tamamlanmasından sonra 6 aya kadar ücretsiz SSK doğum izni veriliyor. Bu süreler yasal olarak kanun koyucu tarafından belirlendiğinden işverenin itiraz hakkı yok.

Çalışan işçinin bu haklardan yararlanabilmesi için de belirli bir süre çalışması gerekmemekte. Yasal olarak her zaman bu hakka sahip.

Hamile ve emziren kadın işçilere fazla mesai yaptırılamaz. Hamile ve emziren işçinin günlük çalışma süresi 7,5 saati geçemez.

Onur BAKIR

Okurumuzun sorusu:

5 aylık hamileyim. Fazla mesai yapmamı istiyorlar. Yapmama hakkım var mı?

Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’nin 7. maddesi çok açık bir düzenleme içeriyor.

Bu maddeye göre “Gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçilere” fazla çalışma (mesai) yaptırılamaz!

Yani gebeliğin tespit edildiği tarihten çocuk bir yaşına kadar geçen sürede kadın işçilere fazla mesai yaptırılması, kadın işçilerin haftada 45 saatten fazla çalıştırılması yasaktır.

Öte yandan Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmeliğin 9. maddesine göre “Gebe veya emziren çalışan günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz”.

İşyerinde günlük çalışma süresi 7,5 saatse ve haftanın 6 günü çalışma varsa, hamile kadın işçinin günlük çalışma süresinin 7,5 saati aşamayacağı açık.

Peki, günlük çalışma süresi 9 saatse ve haftanın 5 günü çalışma varsa ne olacak? Bu durumda yukarıdaki yönetmelik maddesi gereği hamile ya da emziren kadın işçinin günlük çalışma süresi yine 7,5 saati geçemez. Dolayısıyla kadın işçinin çalışma süresi günlük 7,5 saate düşürülür ve bu yüzden işçinin ücretinden kesinti yapılamaz.

Altını çizelim. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz, 7,5 saat ve 45 saat hesabına dâhil edilemez. Ancak süt (emzirme) izinleri çalışma süresinden sayılır ve bu süreler çalışılmış gibi kabul edilir.

Sonuç olarak,
1) Hamile ya da emziren (çocuğu bir yaşına gelmemiş) kadın işçilere fazla mesai yaptırılamaz. Çalışma süresi haftada 45 saati, günde 7,5 saati geçemez.

2) İşveren fazla mesai yaptırmak istese bile kadın işçi bunu kabul etmek zorunda değildir. Sırf bu nedenle işçinin işten çıkarılması İş Yasası’na aykırı olur. Kadın işçi tüm yasal haklarını talep edebilir.

3) Zorla fazla mesai yapması istenen kadın işçi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na şikâyette bulunabilir. Kadın işçilere fazla mesai yaptırılmasının cezası 1.853 TL’dir.

4) Yasağa rağmen fazla mesai yaptırılmış olması, işverenin fazla mesai ücreti ödeme zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. İşveren her bir saatlik fazla mesai için 1,5 saatlik ücret tutarında, fazla mesai ücreti ödemek zorundadır.

Doğum parası nedir?

Hamile kadınlara, doğum yapmaları halinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan maddi yardıma doğum parası deniyor. Halk arasında çocuk parası olarak da biliniyor.

“Doğum yardımı” kapsamında ödenen bu para, annelere tanınan bir hak olmakla birlikte her çocuk için tek seferlik yapılıyor. Dolayısıyla anneye özel doğum parası hesaplaması yapılmıyor.

Çocuk parası ne kadar?

Her yıl, “Doğum parası ne kadardır?”, sorusu yeniden akıllara düşüyor. Ancak T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından konu hakkında yapılan yeni bir açıklama ya da ücret artırımı söz konusu değil. Doğum parası 2019 yılında da 2018 yılıyla aynı miktarlarda ödenmeye devam ediyor. Bu yıl itibarıyla ödenen çocuk parası miktarı şu şekilde:

  • İlk çocuk için 300,
  • İkinci çocuk için 400,
  • Üçüncü ve sonraki çocuklar için 600 TL.

Doğum parası almanın şartları neler?

Doğum parasını kimler alabiliyor, söyleyelim:

  • Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak,
  • Bebeğin sağ olması, doğum parası almak için yeterli.

Bu unsurlar dışında meslek grubu ya da ekonomik durum fark etmeksizin doğum parası alabilirsin. Doğum yardımından yalnızca 15.05.2015 tarihinden itibaren dünyaya gelen bebekler için faydalanılabiliyor.

Doğum parası nasıl alınır?

Doğum parası başvurusu yapmak için internet üzerinden form doldurmak gerekiyor. Bu form, Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlükleri veya Sosyal Hizmet Merkezlerine iadeli taahhütlü mektupla gönderiliyor.

Doğum parası ne zaman yatar?

Doğum parası ödemesinin hangi günlerde yapıldığına dair net bir bilgi yok. Bunun için düzenli olarak ödemeyi takip etmek gerekiyor.

Çocuk parası nereden alınır?

Ödemeler PTT aracılığıyla T.C. kimlik numarası üzerinden havale ile yapılıyor. Çocuk yardımı parasını herhangi bir PTT şubesinden T.C. kimliğini ibraz ederek alabilirsin.

Çalışmayan annelere doğum parası verilir mi?

Doğum parası, Aile ve Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bebek sahibi olan tüm annelere yapılan bir ödeme. Dolayısıyla “Yalnızca çalışan annelere doğum parası verilir.” gibi bir durum söz konusu değil; çalışmayan anneye de doğum parası veriliyor.

Anne ya da anne adayı olan kadınların “Doğum parası almak için ne kadar sigortalı olmak gerekir?” gibi birtakım soruları olabiliyor. Bu da doğum parasıyla süt parasının karıştırılmasından kaynaklı bir durum. Süt parasını yalnızca çalışan anneler alabiliyor.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.